;
 ;
  • 1179

    Kazimierz Sprawiedliwy przydzielił księciowi Opolsko-Raciborskiemu Mieszkowi I Plątonogiemu część ziemi małopolskiej z grodami: Bytom, Oświęcim, Siewierz, Zator, Pszczyna.

  • 1301

    Pierwsza wzmianka o "Reptones" sygnowana przez papieża Innocentego III.

  • 1490

    Chłop Rybka wykopał bryłę kruszcu.

  • 1526

    30 kwietnia, w poniedziałek po "Cantate" Jan II Książe Opolski zwany Dobrym, nadał przywilej wolności górniczej („Bergfreiheit”) na terenie swoich włości. Tarnowskie Góry "Swobodne" miasto górnicze. Uprawnienia te umożliwiły rozwój górnictwa w tym rejonie.

  • 1528

    W środę po świętym Marcinie, książe Opolski wydaje ustawę: "Ordunek Gorny" - zawierającą 72 artykuły regulujące działalność górników i kopalni. M.in. ustanawiał on władzę miejską z rajcami, wójtem i ławnikami oraz burmistrzem na czele.

  • 1561

    Tarnowskie Góry otrzymują przywileje odbywania targów w: pierwszą niedzielę po świętym Idzim i w kwietniu, 8 dni po świętej Anicecie.

  • 1562

    25 lipca margrabia Jerzy Fryderyk Hohenzollern wydaje przywilej nadający Tarnowskim Górom herb. Również na mocy tego dokumentu zaczęto wybierać burmistrza i radnych spośród bogatszych gwarków. Wcześniej władzę miejską sprawował urząd górniczy oraz żupnicy.

  • 1609

    Powstają pierwsze cechy.

  • 1612

    Poemat Walentego Roździeńskiego:
    "Officina Ferrara abo Huta y Warftat z Kuźniami fzlachetnego dzieła Zelaznego".
    Utworu opisującego stan ówczesnego górnictwa i hutnictwa. Autor opisuje w nim historię obróbki żelaza oraz życie i pracę śląskich górników, hutników i kowali.

  • 1683

    20/21 sierpnia, król Jan III Sobieski wraz z księciem Radziwiłłem i Wiśniowieckim zatrzymuje się Tarnowskich Górach w drodze na odsiecz wiedeńską.

  • 1697

    Tarnowskie Góry odwiedza Król August II Mocny.

  • 1783

    16 lipca w szybie poszukiwawczym "Rudolfina" hrabia Friedrich Wilhelm von Reden dokonał odkrycia bogatego złoża rudy srebra i ołowiu. Rok później otwarto kopalnię "Fryderyk".

  • 1786

    Otwarcie huty srebra i ołowiu "Fryderyk" oraz powstanie kolonii Friedrichshutte (ob. Strzybnica - dzielnica Tarnowskich Gór).

  • 1788

    4 kwietnia 1788r W kopalni "Fryderyk" rozpoczęła pracę pierwsza na kontynencie europejskim maszyna parowa.

  • 1790

    Johann Wolfgang von Goethe towarzysząc księciu Karolowi Augustowi we wrześniu 1790 r. odbył podróż do Tarnowskich Gór.

  • 1803

    Powstanie pierwszej Szkoły Górniczej na Górnym Śląsku pierwotnie usytuowanej w zabudowaniach kopalni Friedrichsgrube (Fryderyk). Ujednolicenie programu oraz zmianę w profesjonalną placówkę edukacyjną dokonał w latach 1835-1839r. Rudolf von Carnall.

  • 1834

    Uroczyste otwarcie "Głębokiej Sztolni Fryderyk" drążonej od 1821 roku. Jej długość wyniosła 4600m. W kolejnych latach przedłużano ją. Jej fragment został udostępniony do zwiedzania pod nazwą "Sztolnia Czarnego Pstrąga".

  • 1856

    Początek budowy pierwszej linii kolejowej która połączyła Tarnowskie Góry z Opolem. Głównym inicjatoremn jej powstania był Andreas Maria Graf von Renard właściciel huty żelaza w Zawadzkim. Budowało ją prywatne towarzystwo kolejowe "Oppeln - Tarnowitzer Eisenbahn Gesellschaft". Równocześnie rozpoczęto budowę dworca kolejowegow Tarnowskkich Górach. Trasę otwarto na pełnej długości w 1858 roku. Łączna długość trasy wyniosła 76km 875m.

  • 1857

    W Tarnowskich Górach swoją siedzibę otrzymuje Górnośląska Spółka Bracka. Jej celem było zabezpieczanie bytu górników i ich rodzin w razie choroby lub inwalidztwa, pieniądze zaś pochodziły z składek własnych górników. Za pieniądze spółki budowano również lazarety, lecznice, szpitale. Spółka początkowo liczyła 17 821 członków. W 1909 roku liczyła 155 647 członków. W okresie międzywojennym była największą instytucją społeczną w Polsce. Została zlikwidowana w 1950 roku a jej kompetencje i majątek przejął Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

  • 1903

    Na dawnych terenach górniczych powstaje park miejski. Natomiast w 1912 roku następuje zakończenie wydobycia rudy srebra i ołowiu w rejonie tarnogórskim.

  • 1937

    Józef Piernikarczyk wydaje książkę "Podziemia Tarnogórskie" w której opisuje podziemia oraz postuluje ich udostępnienie społeczeństwu. Rok później powołano zespół roboczy, w któregoskład wchodził inż. Feliks Piestrak – dyrektor Szkoły Górniczej, Teodor Mosch,Józef Piernikarczyk i Jan Nowak – kronikarz ziemi tarnogórskiej oraz ówczesny Burmistrz miasta Tarnowskie Góry, mgr Fryderyk Antes. Celem tego zespołu było zbudowanie podziemnego muzeum i udostępnienie podziemi górniczych szerokim rzeszom turystów.

  • 1953

    Powołano w dniu 19 III 1953 r. Komitet do spraw Zabytków i Historii Ziemi Tarnogórskiej. Ten dzień oznacza oficjalną datę powstania Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

  • 1957

    Organizacja przez SMZT pierwszych “Dni Tarnogórskich Gwarków” w dniach 14-17 września. Udostępnienie dla zwiedzających Sztolni Czarnego Pstrąga w Parku w Reptach Śląskich.

  • 1976

    5 września udostepniono do zwiedzania Zabytkową Kopalnię Srebra. To wydarzenie było zwieńczeniem wieloletnich starań członków Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, których działania doprowadziły - przy wsparciu władz wojewódzkich oraz kopalń górnośląskich, do otwarcia tarnogórskich podziemi dla zwiedzających .


Zarys dziejów górnictwa rud

W północnej części górnośląskiego Okręgu Przemysłowego na jednym ze wzniesień Garbu Tarnogórskiego zbudowanego z mas wapieni i dolomitów stanowiącego część grzbietu wapienia muszlowego, leży miasto Tarnowskie Góry – kolebka górnictwa górnośląskiego.

Powstanie i rozwój samego miasta związane było z odkryciem i eksploatacją złoża rudy ołowiowo - srebrowej zalegającej w formie gniazd i żył. Pierwszym historycznym dokumentem mówiącym o górnictwie kruszcowym na tych terenach była bulla papieża Innocentego II z roku 1136, w której znajduje się wzmianka o kopalnictwie rud srebra w okolicach Bytomia. O wydobywaniu rud kruszcowych na terenach obecnych Tarnowskich Gór, konkretnie w rejonie Rept Śląskich dowiadujemy się z dokumentu wystawionego w roku 1247 przez księcia Władysława Opolskiego.

Jako pierwszy, wg przekazu legendarny chłop Rybka wyorał na swym polu bryłę kruszcu w 1490r. Wydarzenie to dało początek zainteresowania się tym terenem przez kopaczy srebra i ołowiu. Powstała osada górnicza. Dynamiczny rozwój tej osady mającej cechy zabudowy miejskiej, pozwoliło nadać jej w 1526 roku prawa miejskie oraz Status Wolnego Miasta Górniczego przez księcia opolskiego Jana II zwanego Dobrym.

W 1528 roku istniejący ośrodek górniczy otrzymał z rąk księcia Jana II opolskiego obszerną 72 paragrafową Ustawę Górniczą zwaną Ordunkiem Gornym określającą prawa braci górniczej i regulującą techniczne i organizacyjne warunki eksploatacji. Bogactwo tej ziemi pozwoliło na dynamiczny rozwój nowego ośrodka górniczego. Liczne wojny, jak i zarazy, które nie ominęły miasta spowodowały upadek górnictwa i zubożenie miasta. Odkrycie bogatych złóż kruszconośnych w drugiej połowie XVIII wieku, wpłynęło na ponowne ożywienie tarnogórskiego Górnictwa. Wydobycie kruszców nastręczało górnikom wielu kłopotów, woda bowiem zalewała podziemne wyrobiska. Zaczęto ustawiać bardzo kosztowne odwadniarki konne, które nie były jednak w stanie wyprowadzić tej dużej ilości wód.

Górnikom z pomocą przyszła technika parowa. Maszyna parowa, którą sprowadzono z Anglii, a uruchomiono w styczniu 1788 roku pozwoliła górnictwu tarnogórskiemu wejść w nowy etap rozwoju i świetności, który trwał nieprzerwanie do 1912 roku. Górnictwo tarnogórskie czynne przez stulecia wykuło w dolomicie ponad 20 tysięcy szybów, szybików, ponad 150 kilometrów chodników o różnej wysokości – od 0,6 do 4,0 m. W całym labiryncie podziemnym chodniki wodne i sztolnie odwadniające rozciągają się na długości około 35 km.

Technika górnicza stosowana przez dawnych górników polegała na rozpoznaniu złoża płytkimi zgłębianymi szybikami, które następnie stawały się wyrobiskami udostępniającymi złoża. Eksploatacje kruszców prowadzono system chodnikowym – idąc za złożem oraz systemem komorowym (wybierka komorowa). Sięganie do niższych poziomów nastręczało wiele trudności z opanowaniem i odprowadzaniem wody. Stąd też w zaraniu górnictwa wodę wyciągano kubłami lub skórzanymi worami zwanymi bulgami, później zaczęto stosować rozmaite urządzenia jak czerpadła, czerpadła łańcuchowe, kieraty konne. Sięganie do niższych partii mimo stosowania kunsztów wodnych nadal nastręczało wiele trudności. Dlatego też w drugiej połowie XVI wieku przystąpiono do odwadniania wyrobisk za pomocą sztolni odwadniających, tworząc grawitacyjne systemy odwadniające.

Historia Zabytkowej Kopalni Srebra

Po dawnym górnictwie tarnogórskim pozostał ogromny podziemny labirynt w postaci wyrobisk, korytarzy, komór i chodników o łącznej długości około 150 km. Podziemia te zawsze budziły podziw i fascynacje ludzi dlatego też usilnie starano się by je udostępnić szerszemu społeczeństwu w formie Kopalni Pokazowej. W okresie międzywojennym magistrat tarnogórski powołał grupę ludzi, których celem było utworzenie podziemnego muzeum górniczego.

Członkami tego zespołu byli m.in.: inż. Feliks Piestrak, prof. Józef Piernikarczyk, Teodor Mosch, Jan Nowak, Jan Musialak oraz Wincenty Zuber. Całością kierował Burmistrz Tarnowskich Gór mgr Fryderyk Antes. W 1938r. miasto otrzymuje nadanie górnicze na budowę Kopalni Pokazowej, która po uruchomieniu miała ściągnąć liczne rzesze turystów i stać się atrakcją turystyczną miasta.

Wybuch wojny 1939 roku przerywa jednak plany budowy muzeum. Po wojnie inicjatywę udostępnienia podziemnego świata tarnogórskiego podjęli m.in.: Alfons Kopia, Wilhelm Błaszczyk, Bolesław Lubosz, Jerzy Spałek, Czesław Piernikarczyk, Franciszek Garus.

W 1954 roku powstaje Stowarzyszenie Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej, które stawia sobie jako cel odbudowę Kopalni Zabytkowej. Związało ono wokół siebie wielu entuzjastów i zapaleńców odbudowy. Rozpoczęto bardzo intensywne badanie podziemi tarnogórskich. Wykupiono i zagospodarowano teren pod nadszybie szybu „Anioł” dzisiejszej Kopalni Zabytkowej. Powołuje się społeczny Komitet Budowy, który działa w ramach Stowarzyszenia jako jedna z sekcji. Od tej chwili datuje się nowy etap budowy. Powstała własna brygada górnicza, na czele której stanął wybitny fachowiec mgr inż. Franciszek Garus. Własna brygada Stowarzyszenia przystąpiła do prac górniczo – porządkowych w wyrobiskach górniczych.

Celem przyspieszenia prac Stowarzyszenie powołało w 1960r. nowy skład Komitetu Odbudowy składający się z naukowców, muzealników, historyków na czele którego stanął Czesław Piernikarczyk. Komitet Odbudowy poświęcił wiele uwagi sprawom naukowym, zagadnieniom konserwatorskim, sprawom eksploatacji muzealnej. Nawiązano współpracę z Polską Akademią Nauk, Akademią Górniczo – Hutniczą oraz Muzeum Techniki w Warszawie.

Równolegle z pracami własnej brygady górniczej Stowarzyszenia roboty wykonywane były przez inne branżowe przedsiębiorstwa, zaś Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej jako inwestor aktywnie stara się o pozyskanie niezbędnych środków finansowych na budowę Kopalni Zabytkowej.

Tempo prac zostało gwałtownie zatrzymane w wyniku nagłego wypływu kurzawki (mieszanina wody z iłami), która z wielką siłą uderzyła w pracujących górników. W wyniku tego wypadku zmarł kierownik budowy mgr inż. Franciszek Garus, człowiek związany od początku z odbudową Kopalni Zabytkowej. Prace górnicze zostały zatrzymane decyzją OUG w Bytomiu.

W 1968r. patronat nad dalszą budową Kopalni Zabytkowej przejął Komitet Górniczo – Hutniczy „Orzeł Biały”. W 1977r. powołany został Komitet Doradczy, który opiniuje projekty techniczne, kontroluje stan i jakość wykonywanych robót oraz organizuje robocze narady z wykonawcami.

Po długich latach odbudowy Kopalni Zabytkowej, przy ogromnym zaangażowaniu społecznym 5 września 1976r. – w 450 rocznicę nadania praw miejskich Tarnowskim Górom – przekazano społeczeństwu do użytku Kopalnię Zabytkową Rud Srebronośnych – unikalny Zabytek Górnictwa Kruszcowego w Europie.

Zabytkowa Kopalnia Srebra oraz Sztolnia "Czarnego Pstrąga" jest członkiem:

Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego

Tel: 32 285 49 96
E-mail: bort@kopalniasrebra.pl

ul. Gliwicka 2
42-600 Tarnowskie Góry