Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej powstało w latach 50 naszego stulecia, kiedy to w naszym kraju zaistniał sprzyjający klimat dla społecznego ruchu kulturalnego znajdujący swój wyraz w postaci regionalnych stowarzyszeń kulturalnych. Dzisiaj Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej należy do najstarszych i najbardziej aktywnych i zasłużonych organizacji regionalnych w województwie śląskim i w kraju. W 1993 roku SMZT obchodziło swój 40 letni jubileusz społecznej, twórczej pracy na rzecz miasta i regionu. Świadkami, którzy dzisiaj potwierdzają jego działalność są sprawozdania, kroniki, ustne przekazy świadków i współtwórców. Wymownymi zaś dokumentami są obiekty, tablice pamiątkowe, pomniki, urządzenia komunalne sporządzone, wzniesione, lub odbudowane dzięki inicjatywie, współdziałaniu i współpracy Stowarzyszenia. Wieloletnia działalność społeczna Stowarzyszenia wymaga, przedstawienia faktów obrazujących historię i wyniki pracy tej organizacji. Historii tej nie można jednak oderwać od historii miasta Tarnowskich Gór i czterysta letniej historii górnictwa tarnogórskiego. Na tej bowiem bazie zrodzić się mogła tylko ta szlachetna idea opieki nad zabytkami regionu, pokazania pięknych tradycji i bogatej przeszłości tej ziemi.

Myśl opieki nad zabytkami nurtowała na tym terenie już w okresie międzywojennym. Chodziło o udostępnienie społeczeństwu ciekawych podziemi tarnogórskich i ściągnięcia do Tarnowskich Gór szerokich rzesz turystów chętnych do zwiedzenia tych podziemi. Obiekt zaś był godny podziwu i pokazania. Podziemny świat tarnogórski w postaci dawnych wyrobisk, korytarzy, komór i chodników po dawnych kopalniach rud kruszców i ołowiu szacuje się na około 150 km.

W lipcu 1938 r. miasto otrzymuje nadanie górnicze na budowę kopalni "Bolesław Śmiały". W tym celu skarb państwa wydzierżawił magistratowi Tarnowskich Gór w rejonie byłego szybu "Anioł" pole górnicze o pow. 208 ha. na okres 25 lat. Dla realizacji tego śmiałego przedsięwzięcia zawiązał się zespół. Dla kronikarskiej prawdy należy wymienić nazwiska tego zespołu, w którym do najaktywniejszych należeli: Józef Piernikarczyk - pedagog autor kilku dzieł między innymi dwutomowej "Historii górnictwa i hutnictwa na Śląsku", odkrywca Ordunku Gornego z 1528 r.; inż. Feliks Piestrak - dyrektor Szkoły Gómiczej w Tarnowskich Górach; Teodor Mosch; Jan Nowak - kronikarz Ziemi Tarnogórskiej, autor poematu: "Pieśń nad Odrą" oraz Fryderyk Antes - ówczesny burmistrz miasta Tarnowskich Gór.

Niestety wybuch II Wojny Światowej udaremnił realizację tego śmiałego projektu i pięknej idei. Z zespołem tym współpracował zmarły w 1962r. sztygar górniczy Alfons Kopia. Człowiek niezwykle rozmiłowany w sprawach regionu tarnogórskiego, zbieracz materiałów i dokumentów z zakresu historii i zabytków górnictwa tarnogórskiego. Trzeba wyraźnie stwierdzić, że od tego skromnego, ale kompetentnego górnika zaczyna się historia powstania i rozwoju Stowarzyszenia Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej, taka bowiem była pierwotna nazwa tej organizacji regionalnej.

Alfons Kopia, jako radny w 1951r. Powiatowej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach potrafił wzbudzić zainteresowanie członków ówczesnej Komisji Kultury Powiatowej Rady Narodowej zabytkami górniczymi naszego miasta. Z jego inicjatywy powołano w dniu 19 III 1953 r. Komitet do spraw Zabytków i Historii Ziemi Tarnogórskiej. Ten dzień oznacza oficjalną datę powstania naszego Stowarzyszenia.

Warto dzisiaj wyliczyć i wymienić nazwiska, rzec można pionierów, którzy weszli w skład tego Komitetu. Byli nimi: Wilhelm Błaszczyk, Zbigiew Cichowski, dr Józef Denkiewicz, Józef Galos, inż. Feliks Konieczny, Alfons Kopia, Norbert Kot, inż. Jarosław Kucharski, mgr Bolesław Lubosz, Jerzy Minkus, mgr Józef Niedziela, mgr Jan Niklas, Czesław Piernikarczyk, Jerzy Spałek, Roman Spyra oraz mgr Stanisław Wyciszczak.

Blisko rok trwały czynności związane z przygotowaniami organizacyjnymi dla prawomocnego założenia Stowarzyszenia. Komitet zwołał na dzień 31 01 1954 r. pierwsze Walne Zgromadzenie, na którym wybrano pierwszy Zarząd Stowarzyszenia Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej. Jego pierwszym przewodniczącym został Alfons Kopia, zaś sekretarzem Jerzy Spałek, a następnie Norbert Kot, późniejszy wieloletni, Przewodniczący Zarządu. Zarząd rozwijał swoją działalność w oparciu o statut zatwierdzony przez władze powiatowe. W tym okresie zostały powołane cztery sekcje: Ochrony Zabytków, Muzealną, Historyczną i Kulturalno-Oświatową. W latach 1954 - 1960 odbywały się coroczne Walne Zgromadzenia Sprawozdawczo - Wyborcze i co roku dokonywano wyboru nowego Zarządu. W 1960 r. wprowadzono jednak dwuletnią kadencję zarządu i rozszerzono jego skład do 13 osób. Na tymże Walnyrn Zgromadzeniu zmieniono nazwę Stowarzyszenia na: "Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej" oraz wprowadzono zmiany w statucie. Warto w tym miejscu przytoczyć statutowe określenie działalności Stowarzyszenia ujęte w następujących słowach "Zadaniem Stowarzyszenia jest inicjowanie wszelakich poczynań zmierzających do podniesienia oświaty, kultury duchowej i materialnej społeczeństwa oraz gospodarczego rozwoju Ziemi Tarnogórskiej".

Środkami działalności Stowarzyszenia są:

• ścisła współpraca z władzami konserwatorskimi i muzealnymi w zbieraniu, zabezpieczaniu i upowszechnianiu zabytków powiatu tarnogórskiego - kolebki nowoczesnego przemysłu górniczego i hutniczego, przez:
• zbieranie literatury itp. materiałów dotyczących Ziemi Tarnogórskiej,
• zabezpieczenie zabytkowych nieruchomości i ruchomości, konserwacja i odbudowa tychże, o ile znajdują się na terenie miasta i powiatu tarnogórskiego,
• urządzenie muzeum podziemnego i zabytkowej kopalni pokazowej,
• zorganizowanie muzeum regionalnego Ziemi Tarnogórskiej,
• organizowanie spotkań odczytów, dyskusji imprez obrazujących tradycję i historię Ziemi Tarnogórskiej "Dni Gwarków",
• wydawanie i publikowanie materiałów informacyjno - historycznych,
• powiązanie przeszłości historycznej z teraźniejszością.

Posiedzenia Zarządu odbywają się od wielu lat raz w tygodniu. Działalność Stowarzyszenia oparta jest na ciągłej pracy sekcji. Już od początku swego istnienia Stowarzyszenie spotykało się z przychylnością dla swych przedsięwzięć i inicjatyw ze strony władz miejskich, powiatowych i wojewódzkich. Również Ministerstwo Kultury i Sztuki nieraz wyrażało swe uznanie za działalność i osiągnięcia Stowarzyszenia. Liczba członków wynosiła od 103 w 1954 r. do około 160 w 1995 r. Nie jest więc Stowarzyszenie organizacją masową, do pracy jednak społeczno - kulturalnej dla dobra Ziemi Tarnogórskiej przyjmuje i zaprasza wszystkich. Stowarzyszenie posiadało również koła terenowe - w Piekarach Śląskich, w Strzybnicy, Reptach Śląskich, które jednak z chwilą odejścia, śmierci ich aktywistów, uległo rozpadowi.

Życie przynosiło potrzebę przystosowania się do nowych warunków. W sposób szczególny rozrosły się agendy odbudowy Kopalni Zabytkowej oraz imprezy "Dni Tarnogórskich Gwarków", stąd też na Walnym Zgromadzeniu w 1962r. powołano przy Zarządzie Społeczny Komitet Odbudowy Kopalni Zabytkowej oraz Komitet Organizacyjny "Dni Gwarków". Powołano nowe sekcje Kół Terenowych, Młodzieżową i Wydawniczą.

I tak w 1968 r. działały w Stowarzyszeniu następujące sekcje:

• Sekcja Ochrony Zabytków Naziemnych
• Sekcja Ochrony Zabytków Podziemnych
• Sekcja Turystyczna
• Sekcja Ochrony Przyrody
• Sekcja Muzealna
• Sekcja Historyczna
• Sekcja Popularyzacyjna
• Sekcja Wydawnicza
• Sekcja Młodzieżowa
• Sekcja Współpracy z Kołami Terenowymi
• Komitet Odbudowy Kopalni Zabytkowej
• Komitet Organizacyjny "Dni Gwarków"

W 1995 r. w Stowarzyszeniu pracowały poniższe sekcje:

• Ochrony Zabytków Naziemnych,
• Penetracji i Ochrony Podziemi,
• Twórczości Artystycznej,
• Organizacji Imprez,
• Młodzieżowa,
• Historyczna,
• Kół Terenowych i Współpracy z Innymi Organizacjami
• Współpracy z Kopalnią Zabytkową i Opieki nad Skansenem Maszyn Parowych
• Wydawnicza,
• Ochrony Środowiska,
• Turystyczna i Eksploatacji Sztolni,
• Techniczno - Gospodarcza.

W 1996 r. przy wyborze nowych władz Zarządu Stowarzyszenia dokonano pewnej reorganizacji sekcji ustalając ich liczbę do 10. W kadencji lat 1996 - 1998 pracują w Stowarzyszeniu następujące sekcje:

• Ochrony Zabytków Naziemnych
• Ochrony Naziemnych i Podziemnych Wyrobisk Górniczych
• Turystyczna
• Historyczna
• Twórczości Artystycznej
• Spraw Młodzieżowych
• Popularyzacyjno - Wydawnicza
• Ochrony Przyrody i Środowiska
• Współpracy Naukowej
• Kół Terenowych i Współpracy z Innymi Organizacjami

Każda sekcja opracowuje roczne plany swej działalności, które są zatwierdzane przez Zarząd w oparciu o postanowienia obowiązującego statutu Stowarzyszenia oraz uchwały Walnego Zebrania. Ilość i jakość sekcji świadczą zawsze o tematyce zapotrzebowania i aktualnej problematyce pracy Stowarzyszenia. Ilościowy skład Zarządu określono do 15 osób. Funkcjonuje jednocześnie Komitet Doradczy ds. Kopalni Zabytkowej. Funkcje opiniodawcze w pracy Stowarzyszenia spełnia Prezydium Zarządu.